AquArius
Mon 29 October 2007, 05:50 pm GMT +0100
PLAN I PROGRAM DOKTORSKIH STUDIJA IZ TOKSIKOLOGIJE NA FARMACEUTSKOM FAKULTETU U BEOGRADU
Trajanje studija – 3 godine (6 semestara)
Ukupan broj bodova (180) je prema Zakonu o visokom obrazovanju.
Odmah po upisu na doktorske studije kandidatu se dodeljuje mentor koji ga vodi od I do
VI semestra tokom studija.
Odbrana doktorske disertacije je uslovljena prethodno objavljenim originalnim naučnim
radovima – 2 rada u časopisima menunarodnog značaja.
Ispiti se polažu usmeno i/ili u formi testa.
Toksikologija: I semestar (25 bodova)
Opšta toksikologija
Multidisciplinarnost toksikologije. Kriterijumi i faktori toksičnosti. Testovi toksičnosti. Toksikokinetika i toksikodinamija. Mehanizmi toksičnog dejstva (direktna hemijska iritacija tkiva, inhibicija enzima, poremećaj energetskog metabolizma, inhibicija transporta kiseonika, inhibicija ćelijskog disanja, oksidativni i nitrozativni stres, nekroza i apoptoza, poremećaji na nivou receptora, dejstvo na jonske kanale, poremećaji pH). Mutagenost, karcinogenost i teratogenost.
Odabrana poglavlja toksikologije
Gasoviti otrovi od značaja sa aspekta profesionalne toksikologije i zaganenja čovekove
okoline i njihov efekat na zdravlje ljudi i okolinu. Kontrola i zakonski propisi aerozaganenja.
Toksikologija organskih rastvarača i perzistentnih organskih zaganivača.
Hronična trovanja mineralnim otrovima, prevencija i terapija trovanja.
Toksikologija pesticida. Efekti na zdavlje ljudi. Problem rezidua.
Toksični efekti lekova. Predoziranje sredstvima koja izazivaju zavisnost.
Savremene metode odrenivanja izučavanih toksičnih agenasa i tumačenje rezultata.
Procena rizika. Zakonski propisi.
Metodologija naučno-istraživačkog rada: I semestar (5 bodova)
Naučni metod i naučni problem. Hipoteza. Verifikacija hipoteze. Eksperimentalni dizajn.
Prikazivanje rezultata naučnog istraživanja: poster prezentacija, usmena prezentacija,
panel diskusija. Objavljivanje rezultata naučno-istraživačkog rada: naučni i stručni
radovi. Pisanje i prijava projekta. Vrednovanje naučnog rada. Etika u naučnoistraživačkom
radu.
Izborni predmet: II semestar (15 bodova)
Molekularna toksikologija
Toksični efekti na organe i sisteme organa
Ekotoksikologija
Profesionalna toksikologija
Sudska toksikologija
Analitička toksikologija
Procena rizika na zdravlje ljudi
Kliničko-toksikološke analize
Napomena: kandidat bira jedan od ponunenih predmeta u dogovoru sa mentorom.
Dva uža izborna predmeta: II i III semestar (9 bodova svaki, ukupno 18 bodova)
Uslovnost: položeni ispit iz toksikologije i izbornog predmeta.
a. Toksikologija lekova
b. Sredstva koja izazivaju zavisnost
c. Neurotoksikologija
d. Genotoksikologija
e. Toksikologija hrane
f. Toksikologija pesticida
g. Toksikologija metalnih otrova
h. Toksikologija organskih rastvarača
i. Toksikologija perzistentnih organskih zaganivača
j. Zaganenje atmosfere
k. Zaganenje hidrosfere i litosfere
l. Eksperimentalna toksikologija
Napomena: uže izborne predmete kandidat bira u dogovoru sa mentorom
Obrada podataka u toksikologiji: II semestar (6 bodova)
Izrada i odbrana seminarskog rada.
Seminar: III semestar (6 bodova)
Seminarski rad prilagonen za svakog kandidata prema temi doktorske disertacije.
Priprema i odbrana predloga teme doktorske disertacije: III (15 bodova)
Odbrana predloga teme (pred komisijom koju odrenuje mentor) u kojem je detaljno obrazložena naučna zasnovanost teme, cilj i plan izrade predložene doktorske disertacije.
Izrada doktorske disertacije: IV, V i VI semestar (90 bodova)
Uslovnost: odbranjen seminaski rad i predlog teme doktorske disertacije.
IZBORNI PREDMETI
Molekularna toksikologija
Osnovni principi molekularne toksikologije. Molekularni mehanizmi toksičnosti na nivou (sub)ćelijskih membrana, receptora, enzima, jonskih kanala, transkripcionih faktora, interakcije sa endogenim i egzogenim molekulama, metabolizma otrova. Medijatori toksičnosti: ćelijska signalizacija, izmenjena funkcija enzima, slobodni radikali, oksidativni i nitrozativni stres. Toksični efekti na proteine, lipide i hromatinski materijal. Citotoksičnost, apoptoza, nekroza i reparativni ćelijski mehanizmi.
Toksični efekti na organe i sisteme organa
Opšti principi ciljnog delovanja otrova na organizam. Veza hemijske strukture toksičnih agenasa i efekta. Podela prema mestu delovanja: dejstvo otrova na kardiovaskularni, nervni, respiratorni, reproduktivni, imuni sistem, endokrini sistem, jetru, bubrege, kožu i oko. Najznačajniji predstavnici otrova koji ispoljavaju toksične efekte na pojedine organe i sisteme organa. Faktori koji utiču na stepen oštećenja pojedinih organa i sistema organa. Mehanizmi oštećenja organa i sistema organa.
Ekotoksikologija
Osnovni koncept ekotoksikologije kao nauke (stanje zaganenja u životnoj sredini i globalne promene). Interfazni transport i distribucija zaganivača u životnoj sredini. Biokoncentracija, bioakumulacija i biomagnifikacija zaganivača i ulazak u lanac ishrane. Odgovor jedinke, populacije, zajednice i ekosistema na zagadjujuću supstancu/e (molekularni, fiziološki i bihejvioralni nivo). Biomonitoring i biomarkeri hazarda u životnoj sredini. Globalni problemi u oblasti životne sredine: promena klime, smanjenje ozonskog omotača u stratosferi, acidifikacija, zaganenje voda i zemljišta, otpad. Procena rizika. Životna sredina i zdravlje ljudi. Upravljanje toksičnim supstancama i zakonski propisi.
Profesionalna toksikologija
Ambijentalni i biološki monitoring. Maksimalno dozvoljene koncentracije (MDK vrednosti) za vazduh i biološki materijal, kao i ostali parametri od značaja za procenu toksičnosti u ovoj oblasti. Selektivni i neselektivni testovi ekspozicije. Biotoksikološki parametri u proceni skorašnje ili dugotrajne ekspozicije. Najznačajniji uzročnici profesionalnih trovanja: gasovi, organski rastvarači, metali, pesticidi. Toksikokinetika, sistemsko dejstvo, mehanizam dejstva, analitika, terapija i mere prevencije. Epidemiološke studije. Zakonski propisi.
Sudska toksikologija
Uzorci za sudsko-toksikološku analizu (krv, urin, organi, tečnost staklastog tela oka, itd) i sav sumnjiv, a za istragu od pomoći, materijal. Integritet uzoraka i faktori koji utiču na stabilnost uzoraka. Podela lešnog materijala i drugog materijala od značaja. Metode pripreme materijala, sistematski tok analize. Skrining metode. Kvalitativna i kvantitativna analiza. Superanaliza. Tumačenje rezultata. Izveštaj toksikološke analize. Sudsko veštačenje. Najčešći uzročnici letalnog ishoda.
Analitička toksikologija
Uzorci, uzorkovanje i čuvanje uzoraka. Priprema uzorka za toksikološku analizu (metode ekstrakcije, mineralizacije, itd.). Skrining postupci. Kvalitativna i kvantitativna analiza. Primenjene metode u toksikološkoj praksi: HPLC; GC; GC/MS; LC/MS; AAS (plamena i bezplamena tehnika, hidridni sistem), ICPAES, neutron aktivaciona analiza, imunološke tehnike, RIA. Dobra laboratorijska praksa. Specifičnosti toksikološke analize u kliničkoj i sudskoj toksikologiji. Značaj analitičke toksikologije u praćenju koncentracije otrova u životnoj i radnoj sredini. Interpretacija rezultata toksikoloških analiza.
Procena rizika na zdravlje ljudi
Osnovni pojmovi i značaj procene rizika na zdravlje ljudi. Formulacija problema. Identifikacija hazarda. Karakterizacija hazarda. Procena ekspozicije. Integrisanje podataka dobijenih pri proceni ekspozicije i karakterizacije hazarda. Karakterizacija rizika. Primena biomarkera u proceni interne doze. Primena toksikokinetičkih modela u proceni rizika. Specifičnosti procene rizika karcinogenih i/ili genotoksičnih supstanci. Modeli proučavanja: deterministički i probabilistički pristup. Interpretacija rizika: varijabilnost i nepouzdanost. Integrativni pristup u proceni rizika. Dobra evaluaciona praksa. Upravljanje rizikom.
Kliničko-toksikološke analize
Klinička toksikologija kao grana toksikologije. Uloga, značaj i organizacija kliničkotoksikološke laboratorije i Centara za kontrolu trovanja. Predmet rada kliničkotoksikološke laboratorije. Uzorci i uzorkovanje. Faktori koji utiču na stabilnost uzorka. Priprema uzoraka. Skrining procedure. Kvalitativne i kvantitativne analize u kliničkotoksikološkoj laboratoriji . Dokumentacija rada laboratorije. Dobra laboratorijska praksa. Interpretacija rezultata. Najznačajniji uzročnici urgentnih trovanja. Opšti principi kliničke toksikologije: klinička slika i lečenje najčešćih trovanja toksičnim agensima, antidoti.
Uži izborni predmeti
Toksikologija lekova
Epidemiološki aspekt trovanja lekovima. Mono i polimedikamentozna trovanja. Interakcije kod trovanja lekovima. Akutna i hronična ekspozicija lekovima. Lekovi – najčešći uzročnici trovanja (narkotični i nenarkotični analgetici, antipiretici, sedativi, antipsihotici, antikonvulzivi, lekovi u terapiji kardiovaskularnih oboljenja): toksikokinetske karakteristike, mehanizam dejstva, karakteristike akutne i hronične ekspozicije, terapija trovanja, analitika. Lekovi - ekotoksikološki aspekt. Medicinski i farmaceutski otpad. Procena rizika: procena ekspozicije i karakterizacija rizika.
Sredstva koja izazivaju zavisnost
Toksikološki aspekt sredstava koja izazivaju zavisnost: alkohol i druga isparljiva jedinjenja, heroin i drugi opijati, kokain, amfetamini, nikotin, kofein, benzodiazepini, barbiturati, LSD, fenciklidin, kanabinoidi, anabolički steroidi. Interakcije sredstava koja izazivaju zavisnost. Odnos hemijske strukture i efekta. Toksikološki značaj, toksikokinetika, toksikodinamija i mehanizam toksičnosti. Tolerancija i zavisnost. Analitika u biološkom materijalu. Terapija i preventiva. Zakonski propisi sredstava koja izazivaju zavisnost i prekursora.
Neurotoksikologija
Dejstvo toksičnih supstanci na organogenezu nervnog sistema. Krvno-moždana barijera. Poremećaji funkcije u neurotoksičnosti. Mehanizmi neurotoksičnosti. Toksični agensi koji izazivaju neuronopatije (metilživa, organska jedinjenja kalaja), aksonopatije (ugljendisulfid, akrilamid, organofosfati) i mijelinopatije (heksahlorofen, olovo). Otrovi koji remete procese neurotransmisije (kokain, organofosfati).
Genotoksikologija
Klasifikacija genotoksičnih agenasa. Veza hemijske strukture i genotoksičnosti. Hromozomske i genske mutacije. Mutacije u polnim ćelijama. Mutacije u somatskim ćelijama. Osnovni mehanizmi genotoksičnog efekta. Interakcije genotoksičnih agenasa sa DNK, RNK i proteinima. Mutagenost i karcinogeneza. Reparacija oštećenja DNK. Testovi genotoksičnosti kojima se detektuju genske mutacije, testovi za otkrivanje hromozomskih promena i testovi za otkrivanje efekata na nivou DNK.
Toksikologija hrane
Toksični hemijski agensi u hrani „prirodnog“ porekla, aditivi i zagadjivači. Direktni aditivi hrane: boje, antimikrobni agensi, antioksidansi, enzimi, fumiganti, lubrikanti, zaslanivači, itd. Indirektni aditivi hrane. Zaganivači hrane: halogenovana organska jedinjenja, metalni otrovi, mikotoksini, rezidue pesticida i lekova (za namirnice životinjskog porekla). Toksične supstance – produkti obrade namirnica. Ishrana kao faktor toksičnosti. Zakonski propisi u ovoj oblasti. Procena rizika: procena ekspozicije, karakterizacija rizika, odnos šteta/korist („risk/benefit“ analiza).
Toksikologija pesticida
Pesticidi: definicija i podela. Toksikološki značaj pesticida. Regulativa u oblasti pesticida. Insekticidi (organohlorni i organofosforni insekticidi, karbamati, piretrini i dr.), herbicidi (bispiridinijum derivati, derivati fenoksisirćetne kiseline, dinitrofenoli i dr.), fungicidi (organometalna jedinjenja, fungicidi nove generacije), rodenticidi: toksikološki značaj, toksikokinetske karakteristike, mehanizam dejstva, karakteristike akutnog trovanja, karakteristike hroničnog trovanja, dugotrajna ekspozicija malim dozama, terapija trovanja, analitika pesticida. Procena rizika: procena ekspozicije i karakterizacija rizika.
Toksikologija metalnih otrova
Karakteristike, redistribucija metala: prirodni i geološki ciklusi, antropogeni ciklusi; faktori toksičnosti, dejstvo na organizam, mehanizmi toksičnosti. Toksikološki značaj metala: metali od značaja sa aspekta profesionalnih trovanja, slučajnih trovanja, zagadjenja čovekove okoline. Metali – zaganivači vazduha, vode i hrane. Organska jedinjenja metala i njihov toksikološki značaj. Biološki monitoring i bio-toksikološki parametri. Terapija trovanja metalima – upotreba helatnih agenasa i mogućnosti profilakse. Priprema organskog materijala za odrenivanje metalnih otrova. Procena rizika na zdravlje ljudi. Zakonski propisi.
Toksikologija organskih rastvarača
Opšte osobine organskih rastvarača i toksičnost. Ekspozicija, doze. Opšta i specifična toksična dejstva na organizam. Mehanizmi toksičnosti i metabolizam. Alifatični ugljovodonici – C5-C8 ; benzin i kerozin; halogenovani alifatični ugljovodonici – metilendihlorid, hloroform, ugljentetrahlorid, metilhloroform, tetrahloretilen; aromatični ugljovodonici - benzen i derivati benzena; alifatični alkoholi – etanol, metanol, n7 butanol; glikoli – etilenglikol, dietilenglikol, propilenglikol; glikol etri; ugljen disulfid. Mere zaštite i terapija trovanja. Procena rizika. Zakonski propisi.
Toksikologija perzistentnih organskih zagadjivača
Perzistentni organski polutanti: organohlorni insekticidi, polihlorovani bifenili, polihlorovanidibenzodioksini, polihlorovanidibenzofurani, polibromovana organska jedinjenja i policiklični aromatični ugljovodonici. Toksikološki značaj. Ekotoksikološki značaj: kontaminacija vode, vazduha i zemljišta, bioakumulacija i biomagnifikacija. Toksikokinetske karakteristike, mehanizam dejstva, karakteristike akutnog trovanja, karakteristike hroničnog trovanja, dugotrajna ekspozicija malim dozama, terapija trovanja, analitika perzistentnih organskih zaganivača. Zakonski propisi. Procena rizika: procena ekspozicije i karakterizacija rizika.
Zagadjenje atmosfere
Izvori i ekspozicija; glavni zaganivači atmosfere (O3, SO2, NOx, čestično zaganenje - suspendovane čestice i taložne materije, čan, aromatični ugljovodonici, CO i Pb i dr. metali). Distribucija i transformacija zaganivača. Izvori zaganenja i faktori koji utiču na koncentraciju zaganivača u atmosferi. Oksidacioni i redukcioni tip zaganenja. Fotohemijsko zaganenje vazduha. „Kisele“ kiše. Efekat „staklene bašte“. Zagadjivači zatvorenog prostora („Sick building sindrome“). Efekti zaganenja na čoveka i ostali živi svet. Metode praćenja kvaliteta vazduha. Osnove ekološke procene rizika. Zakonski propisi.
Zagadjenje hidrosfere i litosfere
Izvori zaganenja i osnovne zaganujuće supstance: hlorovani ugljovodonici, herbicidi, organofosfati, karbamati, aromatični ugljovodonici, toksični metali, kiseline, deterdženti, PCB- polihlorbifenili , PCDDs – polihlordibenzodioksini, PCDFs- polihlordibenzofurani. Otpadne vode. Veštačka nubriva i eutrofikacija voda. Problem rezidua i otpada. Transport i promena hemijskih supstanci u vodi i zemljištu. Bioiskoristljivost i faktori koji utiču na bioiskoristljivost. Biomarkeri efekta i ekspozicije. Efekti zaganenja na ljudsko zdavlje i biljni i životinjski svet. Zakonski propisi. Osnove ekološke procene rizika.
Eksperimentalna toksikologija
Principi rada sa eksperimentalnim životinjama. Zakonska regulativa. Etički komiteti – opravdanost in vivo testova u naučno-istraživačke svrhe, predkliničkim ispitivanjima i u cilju edukacije. Koncept 3R-a u eksperimentima na životinjma. In silico i in vitro testovi. Dobra laboratorijska praksa (GLP). Testovi akutne, subhronične i hronične toksičnosti. Testovi lokalne i sistemske toksičnosti. Ispitivanje genotoksičnosti, karcinogenosti, reproduktivne toksičnosti, teratogenosti, imunotoksičnosti i endokrine toksičnosti. Testovi neurotoksičnosti, hepatotoksičnosti, dermatotoksičnosti, itd. Odnos doza/efekat i odgovarajući modeli. Ekstrapolacija podataka na čoveka.
Trajanje studija – 3 godine (6 semestara)
Ukupan broj bodova (180) je prema Zakonu o visokom obrazovanju.
Odmah po upisu na doktorske studije kandidatu se dodeljuje mentor koji ga vodi od I do
VI semestra tokom studija.
Odbrana doktorske disertacije je uslovljena prethodno objavljenim originalnim naučnim
radovima – 2 rada u časopisima menunarodnog značaja.
Ispiti se polažu usmeno i/ili u formi testa.
Toksikologija: I semestar (25 bodova)
Opšta toksikologija
Multidisciplinarnost toksikologije. Kriterijumi i faktori toksičnosti. Testovi toksičnosti. Toksikokinetika i toksikodinamija. Mehanizmi toksičnog dejstva (direktna hemijska iritacija tkiva, inhibicija enzima, poremećaj energetskog metabolizma, inhibicija transporta kiseonika, inhibicija ćelijskog disanja, oksidativni i nitrozativni stres, nekroza i apoptoza, poremećaji na nivou receptora, dejstvo na jonske kanale, poremećaji pH). Mutagenost, karcinogenost i teratogenost.
Odabrana poglavlja toksikologije
Gasoviti otrovi od značaja sa aspekta profesionalne toksikologije i zaganenja čovekove
okoline i njihov efekat na zdravlje ljudi i okolinu. Kontrola i zakonski propisi aerozaganenja.
Toksikologija organskih rastvarača i perzistentnih organskih zaganivača.
Hronična trovanja mineralnim otrovima, prevencija i terapija trovanja.
Toksikologija pesticida. Efekti na zdavlje ljudi. Problem rezidua.
Toksični efekti lekova. Predoziranje sredstvima koja izazivaju zavisnost.
Savremene metode odrenivanja izučavanih toksičnih agenasa i tumačenje rezultata.
Procena rizika. Zakonski propisi.
Metodologija naučno-istraživačkog rada: I semestar (5 bodova)
Naučni metod i naučni problem. Hipoteza. Verifikacija hipoteze. Eksperimentalni dizajn.
Prikazivanje rezultata naučnog istraživanja: poster prezentacija, usmena prezentacija,
panel diskusija. Objavljivanje rezultata naučno-istraživačkog rada: naučni i stručni
radovi. Pisanje i prijava projekta. Vrednovanje naučnog rada. Etika u naučnoistraživačkom
radu.
Izborni predmet: II semestar (15 bodova)
Molekularna toksikologija
Toksični efekti na organe i sisteme organa
Ekotoksikologija
Profesionalna toksikologija
Sudska toksikologija
Analitička toksikologija
Procena rizika na zdravlje ljudi
Kliničko-toksikološke analize
Napomena: kandidat bira jedan od ponunenih predmeta u dogovoru sa mentorom.
Dva uža izborna predmeta: II i III semestar (9 bodova svaki, ukupno 18 bodova)
Uslovnost: položeni ispit iz toksikologije i izbornog predmeta.
a. Toksikologija lekova
b. Sredstva koja izazivaju zavisnost
c. Neurotoksikologija
d. Genotoksikologija
e. Toksikologija hrane
f. Toksikologija pesticida
g. Toksikologija metalnih otrova
h. Toksikologija organskih rastvarača
i. Toksikologija perzistentnih organskih zaganivača
j. Zaganenje atmosfere
k. Zaganenje hidrosfere i litosfere
l. Eksperimentalna toksikologija
Napomena: uže izborne predmete kandidat bira u dogovoru sa mentorom
Obrada podataka u toksikologiji: II semestar (6 bodova)
Izrada i odbrana seminarskog rada.
Seminar: III semestar (6 bodova)
Seminarski rad prilagonen za svakog kandidata prema temi doktorske disertacije.
Priprema i odbrana predloga teme doktorske disertacije: III (15 bodova)
Odbrana predloga teme (pred komisijom koju odrenuje mentor) u kojem je detaljno obrazložena naučna zasnovanost teme, cilj i plan izrade predložene doktorske disertacije.
Izrada doktorske disertacije: IV, V i VI semestar (90 bodova)
Uslovnost: odbranjen seminaski rad i predlog teme doktorske disertacije.
IZBORNI PREDMETI
Molekularna toksikologija
Osnovni principi molekularne toksikologije. Molekularni mehanizmi toksičnosti na nivou (sub)ćelijskih membrana, receptora, enzima, jonskih kanala, transkripcionih faktora, interakcije sa endogenim i egzogenim molekulama, metabolizma otrova. Medijatori toksičnosti: ćelijska signalizacija, izmenjena funkcija enzima, slobodni radikali, oksidativni i nitrozativni stres. Toksični efekti na proteine, lipide i hromatinski materijal. Citotoksičnost, apoptoza, nekroza i reparativni ćelijski mehanizmi.
Toksični efekti na organe i sisteme organa
Opšti principi ciljnog delovanja otrova na organizam. Veza hemijske strukture toksičnih agenasa i efekta. Podela prema mestu delovanja: dejstvo otrova na kardiovaskularni, nervni, respiratorni, reproduktivni, imuni sistem, endokrini sistem, jetru, bubrege, kožu i oko. Najznačajniji predstavnici otrova koji ispoljavaju toksične efekte na pojedine organe i sisteme organa. Faktori koji utiču na stepen oštećenja pojedinih organa i sistema organa. Mehanizmi oštećenja organa i sistema organa.
Ekotoksikologija
Osnovni koncept ekotoksikologije kao nauke (stanje zaganenja u životnoj sredini i globalne promene). Interfazni transport i distribucija zaganivača u životnoj sredini. Biokoncentracija, bioakumulacija i biomagnifikacija zaganivača i ulazak u lanac ishrane. Odgovor jedinke, populacije, zajednice i ekosistema na zagadjujuću supstancu/e (molekularni, fiziološki i bihejvioralni nivo). Biomonitoring i biomarkeri hazarda u životnoj sredini. Globalni problemi u oblasti životne sredine: promena klime, smanjenje ozonskog omotača u stratosferi, acidifikacija, zaganenje voda i zemljišta, otpad. Procena rizika. Životna sredina i zdravlje ljudi. Upravljanje toksičnim supstancama i zakonski propisi.
Profesionalna toksikologija
Ambijentalni i biološki monitoring. Maksimalno dozvoljene koncentracije (MDK vrednosti) za vazduh i biološki materijal, kao i ostali parametri od značaja za procenu toksičnosti u ovoj oblasti. Selektivni i neselektivni testovi ekspozicije. Biotoksikološki parametri u proceni skorašnje ili dugotrajne ekspozicije. Najznačajniji uzročnici profesionalnih trovanja: gasovi, organski rastvarači, metali, pesticidi. Toksikokinetika, sistemsko dejstvo, mehanizam dejstva, analitika, terapija i mere prevencije. Epidemiološke studije. Zakonski propisi.
Sudska toksikologija
Uzorci za sudsko-toksikološku analizu (krv, urin, organi, tečnost staklastog tela oka, itd) i sav sumnjiv, a za istragu od pomoći, materijal. Integritet uzoraka i faktori koji utiču na stabilnost uzoraka. Podela lešnog materijala i drugog materijala od značaja. Metode pripreme materijala, sistematski tok analize. Skrining metode. Kvalitativna i kvantitativna analiza. Superanaliza. Tumačenje rezultata. Izveštaj toksikološke analize. Sudsko veštačenje. Najčešći uzročnici letalnog ishoda.
Analitička toksikologija
Uzorci, uzorkovanje i čuvanje uzoraka. Priprema uzorka za toksikološku analizu (metode ekstrakcije, mineralizacije, itd.). Skrining postupci. Kvalitativna i kvantitativna analiza. Primenjene metode u toksikološkoj praksi: HPLC; GC; GC/MS; LC/MS; AAS (plamena i bezplamena tehnika, hidridni sistem), ICPAES, neutron aktivaciona analiza, imunološke tehnike, RIA. Dobra laboratorijska praksa. Specifičnosti toksikološke analize u kliničkoj i sudskoj toksikologiji. Značaj analitičke toksikologije u praćenju koncentracije otrova u životnoj i radnoj sredini. Interpretacija rezultata toksikoloških analiza.
Procena rizika na zdravlje ljudi
Osnovni pojmovi i značaj procene rizika na zdravlje ljudi. Formulacija problema. Identifikacija hazarda. Karakterizacija hazarda. Procena ekspozicije. Integrisanje podataka dobijenih pri proceni ekspozicije i karakterizacije hazarda. Karakterizacija rizika. Primena biomarkera u proceni interne doze. Primena toksikokinetičkih modela u proceni rizika. Specifičnosti procene rizika karcinogenih i/ili genotoksičnih supstanci. Modeli proučavanja: deterministički i probabilistički pristup. Interpretacija rizika: varijabilnost i nepouzdanost. Integrativni pristup u proceni rizika. Dobra evaluaciona praksa. Upravljanje rizikom.
Kliničko-toksikološke analize
Klinička toksikologija kao grana toksikologije. Uloga, značaj i organizacija kliničkotoksikološke laboratorije i Centara za kontrolu trovanja. Predmet rada kliničkotoksikološke laboratorije. Uzorci i uzorkovanje. Faktori koji utiču na stabilnost uzorka. Priprema uzoraka. Skrining procedure. Kvalitativne i kvantitativne analize u kliničkotoksikološkoj laboratoriji . Dokumentacija rada laboratorije. Dobra laboratorijska praksa. Interpretacija rezultata. Najznačajniji uzročnici urgentnih trovanja. Opšti principi kliničke toksikologije: klinička slika i lečenje najčešćih trovanja toksičnim agensima, antidoti.
Uži izborni predmeti
Toksikologija lekova
Epidemiološki aspekt trovanja lekovima. Mono i polimedikamentozna trovanja. Interakcije kod trovanja lekovima. Akutna i hronična ekspozicija lekovima. Lekovi – najčešći uzročnici trovanja (narkotični i nenarkotični analgetici, antipiretici, sedativi, antipsihotici, antikonvulzivi, lekovi u terapiji kardiovaskularnih oboljenja): toksikokinetske karakteristike, mehanizam dejstva, karakteristike akutne i hronične ekspozicije, terapija trovanja, analitika. Lekovi - ekotoksikološki aspekt. Medicinski i farmaceutski otpad. Procena rizika: procena ekspozicije i karakterizacija rizika.
Sredstva koja izazivaju zavisnost
Toksikološki aspekt sredstava koja izazivaju zavisnost: alkohol i druga isparljiva jedinjenja, heroin i drugi opijati, kokain, amfetamini, nikotin, kofein, benzodiazepini, barbiturati, LSD, fenciklidin, kanabinoidi, anabolički steroidi. Interakcije sredstava koja izazivaju zavisnost. Odnos hemijske strukture i efekta. Toksikološki značaj, toksikokinetika, toksikodinamija i mehanizam toksičnosti. Tolerancija i zavisnost. Analitika u biološkom materijalu. Terapija i preventiva. Zakonski propisi sredstava koja izazivaju zavisnost i prekursora.
Neurotoksikologija
Dejstvo toksičnih supstanci na organogenezu nervnog sistema. Krvno-moždana barijera. Poremećaji funkcije u neurotoksičnosti. Mehanizmi neurotoksičnosti. Toksični agensi koji izazivaju neuronopatije (metilživa, organska jedinjenja kalaja), aksonopatije (ugljendisulfid, akrilamid, organofosfati) i mijelinopatije (heksahlorofen, olovo). Otrovi koji remete procese neurotransmisije (kokain, organofosfati).
Genotoksikologija
Klasifikacija genotoksičnih agenasa. Veza hemijske strukture i genotoksičnosti. Hromozomske i genske mutacije. Mutacije u polnim ćelijama. Mutacije u somatskim ćelijama. Osnovni mehanizmi genotoksičnog efekta. Interakcije genotoksičnih agenasa sa DNK, RNK i proteinima. Mutagenost i karcinogeneza. Reparacija oštećenja DNK. Testovi genotoksičnosti kojima se detektuju genske mutacije, testovi za otkrivanje hromozomskih promena i testovi za otkrivanje efekata na nivou DNK.
Toksikologija hrane
Toksični hemijski agensi u hrani „prirodnog“ porekla, aditivi i zagadjivači. Direktni aditivi hrane: boje, antimikrobni agensi, antioksidansi, enzimi, fumiganti, lubrikanti, zaslanivači, itd. Indirektni aditivi hrane. Zaganivači hrane: halogenovana organska jedinjenja, metalni otrovi, mikotoksini, rezidue pesticida i lekova (za namirnice životinjskog porekla). Toksične supstance – produkti obrade namirnica. Ishrana kao faktor toksičnosti. Zakonski propisi u ovoj oblasti. Procena rizika: procena ekspozicije, karakterizacija rizika, odnos šteta/korist („risk/benefit“ analiza).
Toksikologija pesticida
Pesticidi: definicija i podela. Toksikološki značaj pesticida. Regulativa u oblasti pesticida. Insekticidi (organohlorni i organofosforni insekticidi, karbamati, piretrini i dr.), herbicidi (bispiridinijum derivati, derivati fenoksisirćetne kiseline, dinitrofenoli i dr.), fungicidi (organometalna jedinjenja, fungicidi nove generacije), rodenticidi: toksikološki značaj, toksikokinetske karakteristike, mehanizam dejstva, karakteristike akutnog trovanja, karakteristike hroničnog trovanja, dugotrajna ekspozicija malim dozama, terapija trovanja, analitika pesticida. Procena rizika: procena ekspozicije i karakterizacija rizika.
Toksikologija metalnih otrova
Karakteristike, redistribucija metala: prirodni i geološki ciklusi, antropogeni ciklusi; faktori toksičnosti, dejstvo na organizam, mehanizmi toksičnosti. Toksikološki značaj metala: metali od značaja sa aspekta profesionalnih trovanja, slučajnih trovanja, zagadjenja čovekove okoline. Metali – zaganivači vazduha, vode i hrane. Organska jedinjenja metala i njihov toksikološki značaj. Biološki monitoring i bio-toksikološki parametri. Terapija trovanja metalima – upotreba helatnih agenasa i mogućnosti profilakse. Priprema organskog materijala za odrenivanje metalnih otrova. Procena rizika na zdravlje ljudi. Zakonski propisi.
Toksikologija organskih rastvarača
Opšte osobine organskih rastvarača i toksičnost. Ekspozicija, doze. Opšta i specifična toksična dejstva na organizam. Mehanizmi toksičnosti i metabolizam. Alifatični ugljovodonici – C5-C8 ; benzin i kerozin; halogenovani alifatični ugljovodonici – metilendihlorid, hloroform, ugljentetrahlorid, metilhloroform, tetrahloretilen; aromatični ugljovodonici - benzen i derivati benzena; alifatični alkoholi – etanol, metanol, n7 butanol; glikoli – etilenglikol, dietilenglikol, propilenglikol; glikol etri; ugljen disulfid. Mere zaštite i terapija trovanja. Procena rizika. Zakonski propisi.
Toksikologija perzistentnih organskih zagadjivača
Perzistentni organski polutanti: organohlorni insekticidi, polihlorovani bifenili, polihlorovanidibenzodioksini, polihlorovanidibenzofurani, polibromovana organska jedinjenja i policiklični aromatični ugljovodonici. Toksikološki značaj. Ekotoksikološki značaj: kontaminacija vode, vazduha i zemljišta, bioakumulacija i biomagnifikacija. Toksikokinetske karakteristike, mehanizam dejstva, karakteristike akutnog trovanja, karakteristike hroničnog trovanja, dugotrajna ekspozicija malim dozama, terapija trovanja, analitika perzistentnih organskih zaganivača. Zakonski propisi. Procena rizika: procena ekspozicije i karakterizacija rizika.
Zagadjenje atmosfere
Izvori i ekspozicija; glavni zaganivači atmosfere (O3, SO2, NOx, čestično zaganenje - suspendovane čestice i taložne materije, čan, aromatični ugljovodonici, CO i Pb i dr. metali). Distribucija i transformacija zaganivača. Izvori zaganenja i faktori koji utiču na koncentraciju zaganivača u atmosferi. Oksidacioni i redukcioni tip zaganenja. Fotohemijsko zaganenje vazduha. „Kisele“ kiše. Efekat „staklene bašte“. Zagadjivači zatvorenog prostora („Sick building sindrome“). Efekti zaganenja na čoveka i ostali živi svet. Metode praćenja kvaliteta vazduha. Osnove ekološke procene rizika. Zakonski propisi.
Zagadjenje hidrosfere i litosfere
Izvori zaganenja i osnovne zaganujuće supstance: hlorovani ugljovodonici, herbicidi, organofosfati, karbamati, aromatični ugljovodonici, toksični metali, kiseline, deterdženti, PCB- polihlorbifenili , PCDDs – polihlordibenzodioksini, PCDFs- polihlordibenzofurani. Otpadne vode. Veštačka nubriva i eutrofikacija voda. Problem rezidua i otpada. Transport i promena hemijskih supstanci u vodi i zemljištu. Bioiskoristljivost i faktori koji utiču na bioiskoristljivost. Biomarkeri efekta i ekspozicije. Efekti zaganenja na ljudsko zdavlje i biljni i životinjski svet. Zakonski propisi. Osnove ekološke procene rizika.
Eksperimentalna toksikologija
Principi rada sa eksperimentalnim životinjama. Zakonska regulativa. Etički komiteti – opravdanost in vivo testova u naučno-istraživačke svrhe, predkliničkim ispitivanjima i u cilju edukacije. Koncept 3R-a u eksperimentima na životinjma. In silico i in vitro testovi. Dobra laboratorijska praksa (GLP). Testovi akutne, subhronične i hronične toksičnosti. Testovi lokalne i sistemske toksičnosti. Ispitivanje genotoksičnosti, karcinogenosti, reproduktivne toksičnosti, teratogenosti, imunotoksičnosti i endokrine toksičnosti. Testovi neurotoksičnosti, hepatotoksičnosti, dermatotoksičnosti, itd. Odnos doza/efekat i odgovarajući modeli. Ekstrapolacija podataka na čoveka.