posao spisak apotekacenovnik lekovatekstovimarketingkontakt

Author Topic: Citostatici-osnovna podela i predstavnici  (Read 7638 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline vladimir

  • Osnivac Farmacija foruma
  • Ultra mega giga forumas
  • **
  • Posts: 2093
  • Gender: Male
  • Ta kakav problem...
Citostatici-osnovna podela i predstavnici
« on: 31-07-2006, 18:15:40 »

1) alkilirajuci citostatici
Ova skupina citostatika je jedna od najstarijih i oni predstavljaju vrlo neselektivne citostatike. Mehanizam im se sastoji od alkiliranja (uvođenja alkilne skupine) DNA tijekom replikacije DNA, križnog povezivanja dva lanca DNA čime se spriječava dioba DNA, ključni dio diobe stanice. U ovu skupinu spadaju slijedeći lijekovi:

     Alkilirajući citostatici
  Analozi dušikova plikavca
             ciklofosfamid – Endoxan
             ifosfamid – Holoxan
   Nitrozureje
             karmustin - BiCNU
   Ostali alkilirajući pripravci
             dakarbazin – Dacarbazin
             temozolomid - Temodal

2) antimetaboliti
Također su neselektivni i vrše blokadu diobu svih stanica. Princip antimetabolita kao citostatika je sličan principu nekih antivirotika. Kod njih razlikujemo analoge folne kiseline, analoge purina i analoge pirimidina. Metotreksat je analog folne kiseline i mehanizam djelovanja mu se sastoji od blokiranja funkcije folne kiseline koja je značajna za sintezu dušičnih baza (ATCG), a koji su sastojci DNA. Analozi purina i pirimidina imaju veliku strukturno-kemijsku sličnost s dušičnim bazama (ATCG) pa se miješaju u putove metabolizma ATCG baza i sinteze DNA blokirajući ih. Za njih kažemo da su lažni supstrati a pravi inhibitori.


     Antimetaboliti
  Analozi folne kiseline
              metotreksat – Methotrexate
    Analozi purina
              fludarabin – Fludara
  Analozi pirimidina
              citarabin – Cyrosar
              gemcitabin – Gemzar
              fluorouracil – Fluorouracil Pliva
              kapecitabin – Xeloda

3) biljni alkaloidi
Određene biljke sadržavaju alkaloide koje djeluju citostatski. To su Vincea rosea L koja sadržava alkaloide vinblastin i vinkristin, Podophyllum peltatum koja sadržava podofilotoksin te Taxus baccata (tisa) koja sadržava paklitaksel.
Vinblastin i vinkristin djeluju na protein tubulin koji je inače polimerizira u niti diobenog vretena. Vezanjem vinblastina ili vinkristina na tubulin spriječena je tvorba diobenog vretena i stanica se ne može podijeliti.
Iz podofilotoksina se kemijskom modifikacijom dobiva etopozid. Taj spoj blokira određene mehanizme replikacije DNA i dolazi do oštećenja DNA i njezinog uzdužnog cijepanja.
Paklitaksel i docetaksel iz tise jesu citostatici sa sličnim djelovanjem na stanice. Naime oni također blokiraju diobeno vreteno, ali drugačijim mehanizmom nego vinblastin i vinkristin.


    Biljni alkaloidi

  Vinka alkaloidi
             vinkristin – Vincristine
 Derivati podofilotoksina
             etopozid – Etoposide, Vepesid
  Taksani
              paklitaksel – Taxol, Paclitaxel Pliva
              docetaksel –Taxotere

4) citotoksicni antibiotici
Tijekom istraživanja kultura Streptomyces vrsta nađeni su metaboliti tih gljivica koji su bili citotoksični. To su prije svega antraciklinski antibiotici kao što su daunorubicin, doksorubicin, epirubicin, idarubicin i mitoksantron. Njihov mehanizam djelovanja je višestruk i dosta kompliciran. Najviše se primjenjuju daunorubicin i doksorubicin, ali se napuštaju zbog vrlo jake kardiotoksičnosti. Zamjenjuju se manje toksičnim idarubicinom i mitoksantronom.
Spomenut ćemo još i mitomicin kojem se mehanizam djelovanja svodi na alkiliranje DNA i njezino unakrižno vezivanje.


Citotoksični antibiotici
         Antraciklini
                        daunorubicin - Daunoblastina
                        doksorubicin – Adriblastina PFS, Doksorubicin Pliva, Rastocin
                        epirubicin – Farmorubicin PFS
                        idarubicin - Zavedos
                        mitoksantron – Mitoxantrone Pliva, Novantrone, Onkotrone
       Ostali citotoksični antibiotici
                        mitomicin – Mutamycin

5) ostali i najnoviji antineoplastici
U ovu slupinu spadaju citostatici najrazličitijeg mehanizma. Spojevi platine, cisplatin i karboplatin jesu kompleksi platine. Cisplatin je čak anorganski komleks platine i gotovo je jedinstven među citostaticima zbog svoje anorganske naravi! Karboplatin je, pak, organski kompleks platine. Njihovo djelovanje se svodi na kemijsku reakciju kompleksacije s DNA čime se ona blokira.
Irinotekan i topotekan blokiraju enzim uključen u replikaciju DNA i uzrokuju sljepljivanje enzima i DNA. Estramustin je pak neobičan jer je u isto vrijeme alkilirajući agens i ženski hormon, pa je izvrstan za liječenje malignog tumora prostate. Hidroksikarbamid, pak sprječava pretvorbu ribonukleotida u deoksinukleotide čime nestaje građe za DNA. Tretinoin izaziva sazrijevanje nekih kancerogenih stanica čime one gube sposobnost dijeljenja.

Svi dosad nabrojani citostatici su uglavnom neselektivni i guše dijeljenje i drugih stanica, ne samo kancerogenih. Potjera za učinkovitim lijekom protiv raka desetljećima nije dala bitnog rezultata. Mnogima se i dan danas čini da se rat gubi. Međutim, razvoj molekularne biologije i biotehnologije, poznavanje mehanizama razvoja nekih oblika tumora i leukemija doveli su do nove revolucije u posljednjih par godina. Ono što smo čekali desetljećima počelo se posljednjih godina događati pred našim očima i vjerujemo da je ravno otkrićima antibiotika iz prve polovice XX-stoljeća!
Monoklonska protutijela rituksimab i trastuzumab su predstavnici nove generacije citostatika. Naime, oni su inteligentni citostatici koji ne napadaju zdrave stanice nego specifično pronalaze kancerozne stanice i specifično se vežu na njih blokirajući ključne mehanizme poticanja njihovog rasta. Rituksimab se koristi za liječenje limfoma B limfocita (vrsta leukemije) dok se trastuzumab uspješno koristi za liječenje raka dojke (jedan od najučestalijih oblika raka!). Rituksimab i trastuzumab su neke vrste IgG imunoglobulina sa područjima za specifično vezivanje na kancerozne stanice, a metode njihove proizvodnje graniče s najluđom znanstvenom fantastikom!
Oni su pola ljudski a pola životinjski proteini (himere) a dobiveni su metodama genetičkog inžinjeringa (rDNA) spajanjem ljudskih i životinjskih gena te njihovim ubacivanjem u stanice hrčka koje se uzgajaju u kulturi stanica. Biotehnološkim metodama se ovaj protein proizvodi u industrijskim mjerilima i pročišćava.
Povećanjem znanja o mehanizmima razvoja pojedinih vrsta raka moglo bismo, teorijski, napraviti specifična protutijela za bilo koji oblik raka, a razvojem biotehnologije i priređivati posebne pripravke specijalno za svakog pacijenta posebno! Biotehnologija i molekularna biologija napreduju takvom neviđenom brzinom da više nije pitanje hoće li se to dogoditi nego kojeg datuma će se to dogoditi!
Imatinib (Glivec) je također jedan od inteligentnih lijekova za liječenje raka i to kronične mijeloične leukemije i rijetkog, ali smrtonosnog gastrointestinalnog stromalnog tumora. Spada u novu skupinu inhibitora kinaza. Imatinib selektivno uništava stanice kronične mijeloične leukemije na način da blokira enzim BRC-ABL tirozin kinazu (kojeg kodira Philadelphia kromozom), a kojega posjeduju samo tumorske stanice. Vezanjem na taj enzim stanice leukemije doslovno umiru! Efikasnost tog novog lijeka seže do fantastičnih 88%!
Pojava monoklonalnih protutijela i inhibitora kinaza jest, nadajmo se, prekretnica na koju smo dugo čekali.


       Ostali antineoplastici
     Spojevi platine
              cisplatin – Cisplatin, Cisplatin Hexal, Cisplatin Pliva, Platinex
              karboplatin – Carboplatin, Carboplatin Pliva, Paraplatin
              oksaliplatin – Oxaliplatin Pliva
   Monoklonska antitijela
               rituksimab – Mabthera
               trastuzumab – Herceptin
               cetuksimab – Erbitux
   Ostali antineoplastici
               estramustin – Estracyt
               topotekan – Hycamtin
               irinotekan – Campto
               hidroksikarbamid – Litalir
               tretinoin – Vesanoid
               imatinib – Glivec
               bortezomib – Velcade

6) hormonalna terapija malignih tumora
Svi oblici malignih tumora koji su osjetljivi na spolne hormone tretiraju se hormonalnim pripravcima. To su , npr. tumor dojke, prostate, maternice, i ovarija. To znači da su ti tumori ovisni o koncentracijama spolnih hormona u krvi i njihova prisutnost snažno potiče rast tih tumora. Preptostavka glasi: ako blokiramo djelovanje spolnih hormona doći će i do povlačenja tumora jer neće više imati poticaja. Pretpostavka u praksi uglavnom funkcionira.
Primjerice, megestrol (kemiski modificirani progestagen) pomaže kod raka dojki i maternice i to nedovoljno poznatim mehanizmom. Analozi gonadotropin otpuštajućeg hormona (hormon hipotalamusa koji potiče oslobadjanje LH i FSH) i to leuprorelin, triptorelin i goserelin snažno potiru lučenje spolnih hormona pa se koriste kod muškaraca za liječenje raka prostate, odnosno kod žena za liječenje nekih oblika tumora maternice.
Jako važna skupina lijekova jesu antagonisti hormona. Tu spadaju antiestrogeni poput tamoksifena koji se u organizmu veže za estrogene receptore, blokira ih, ali ne aktivira, a koristi za liječenje raka dojki te flutamid i bikalutamid koji su antiandrogeni (blokiraju djelovanje testosterona kod muškaraca), a koriste se za liječenja raka prostate.
Najnovija skupina jesu inhibitori enzima. Oni blokiraju određenje enzime koji su važni u biosintezi estrogena u ljudskom organizmu. Aminoglutetimid blokira korištenje kolesterola u sintezi estrogena i time blokira kompletni biosintetski put nastajanja estrogena. Letrozol, anastrozol i eksemestan jesu inhibitori enzima aromataze. Naime, ključni korak u sintezi estrogena je pretvaranje kinonskog A prstena na steroidu u aromatski prsten (fenol). Tek tada nastaje estrogenska steroidna struktura. Tu ulogu obavlja enzim aromataza. Ukoliko je ona blokirana pomenutim lijekovima tada fali taj ključni dio u sintezi estrogena te stoga koncentracija estrogena u organizmu bitno opada.


      Endokrina terapija
      Hormoni i srodne supstancije
  Progestageni
              medroksiprogesteron – Provera
              megestrol - Megace, Megostat
   Analozi gonadotropin-otpuštajućeg hormona (GnRH agonisti)
              triptorelin – Decapeptyl
              goserelin – Zoladex, Zoladex LA
   Antagonisti hormona
   Antiestrogeni
              tamoksifen – Nolvadex
  Antiandrogeni
              flutamid – Flucinome, Prostandril
              bikalutamid – Casodex
  Inhibitori enzima
              aminoglutetimid – Mamomit
              letrozol – Femara
              anastrozol – Arimidex
              eksemestan – Aromasin


( preuzeto sa www.farmakologija.com )


 

ALIMS :: Ministarstvo zdravlja :: Farmaceutska komora :: RFZO :: Farmaceutski fakultet
Sajt info: Politika privatnosti :: Uslovi koriscenja :: Disclaimer
Tekstovi objavljeni na ovom sajtu su autorsko delo i zajednicko vlasnistvo vlasnika www.farmaceuti.com sajta i autora tekstova. Dalja distribucija tekstova dozvoljena je iskljucivo u nekomercijalne svrhe i uz jasno citiranje izvora i autora poruke, kao i internet adrese na kojoj se original nalazi. Za sve ostale vidove distribucije, obavezni ste da prethodno zatrazite odobrenje od vlasnika www.farmaceuti.com sajta ili autora teksta. Kompletnu odgovornost za sadrzaj objavljenih tekstova kao i posledice koje mogu nastati usled objavljivanja snose iskljucivo njihovi autori, ciji je pseudonim oznacen pored sadrzaja teksta.
Copyright © 2006-2014 "Farmaceuti.com", all rights reserved - sva prava zadrzana